Część I: sylogizm literowy - dwie przesłanki przeczące i wniosek, którego nie ma
Dwa krótkie zdania o trzech zbiorach i pięć wniosków do wyboru. Całe zadanie rozstrzyga różnica między "może tak być" a "musi tak być".
Pytanie
Załóż, że wszystkie przesłanki są prawdziwe. Wskaż wniosek, który wynika z nich na pewno. Tylko jedna odpowiedź jest poprawna.
1. Żadne M nie jest P. 2. Żadne M nie jest S.
A
Z tych przesłanek nie wynika żaden z pozostałych wniosków.
✓ Poprawna odpowiedź
B
Niektóre S są P.
C
Niektóre P nie są S.
D
Każde S jest P.
E
Niektóre S nie są P.
Wyjaśnienie
Pytanie nie brzmi "który wniosek pasuje", tylko "który wniosek MUSI zachodzić".
Kształt rozstrzyga tu bez liczenia: oba podane zdania przeczą, a z samych przeczeń nie da się zbudować pewnego wniosku o P i S. Żadne z podanych zdań nie wymusza któregokolwiek z czterech pozostałych wniosków - dla każdego z osobna da się wskazać układ, w którym zdania są prawdziwe, a wniosek nie.
Reszta odpowiedzi wykłada się na czymś konkretnym: cztery pasują do części możliwych układów, ale nie do wszystkich. Żadna z nich nie kłóci się z podanymi zdaniami; kłopot w tym, że z nich nie wynika.
Gdzie jest haczyk
Zadanie sprawdza coś, czego nie da się policzyć na palcach: różnicę między "może tak być" a "musi tak być". Oba podane zdania są przeczące - mówią, czym M nie jest. Z samych przeczeń nie zbudujesz pewnego wniosku o relacji P do S, bo nic nie wiąże tych dwóch zbiorów ze sobą: mogą się pokrywać w całości, częściowo albo wcale, a wszystkie trzy układy spełniają przesłanki. Pułapka jest w odruchu: skoro w zadaniu są przesłanki i lista wniosków, to któryś przecież musi pasować. Odpowiedź "nie wynika" wygląda jak rezygnacja, a jest poprawnym rozwiązaniem - i dlatego bywa pomijana nawet przez osoby, które rozumują poprawnie.