Zakres zobowiązania z art. 5 Traktatu Północnoatlantyckiego - obrona kolektywna a automatyzm
Zbrojna napaść na jednego członka NATO to napaść na wszystkich - tylko co dokładnie znaczy "wszyscy udzielą pomocy".
Pytanie
Zgodnie z Traktatem Północnoatlantyckim zbrojna napaść na jedno z państw członkowskich w Europie lub Ameryce Północnej:
A
zobowiązuje pozostałych członków do natychmiastowego wypowiedzenia wojny państwu-agresorowi i przystąpienia do działań zbrojnych
B
uruchamia pomoc wojskową sojuszu dopiero po jednomyślnym zatwierdzeniu jej zakresu przez Zgromadzenie Parlamentarne NATO
C
jest traktowana jako napaść przeciwko wszystkim członkom, z których każdy udzieli pomocy, podejmując działania, jakie uzna za konieczne, łącznie z użyciem siły zbrojnej
✓ Poprawna odpowiedź
D
rodzi po stronie pozostałych członków wyłącznie obowiązek podjęcia konsultacji politycznych w Radzie Północnoatlantyckiej
Wyjaśnienie
Klauzula obrony kolektywnej nie oznacza automatycznego wypowiedzenia wojny - każde państwo samo decyduje, jaką pomoc (dyplomatyczną, materiałową czy zbrojną) uzna za konieczną. Pytanie testuje rozumienie rzeczywistej treści zobowiązania sojuszniczego; ostatni dystraktor myli obronę kolektywną z mechanizmem konsultacji.
Gdzie jest haczyk
Art. 5 jest przepisem, o którym prawie każdy słyszał i prawie nikt go nie czytał, więc pytanie trafia w gotowe przekonanie: że napaść uruchamia automatyczną wojnę całego sojuszu. Traktat mówi coś słabszego i mocniej osadzonego w suwerenności: każda Strona udzieli pomocy, podejmując działania, "jakie uzna za konieczne", łącznie z użyciem siły zbrojnej - decyzja o formie pomocy zostaje przy państwie. Drugi biegun to wariant D, po który sięgają osoby wiedzące, że automatyzmu nie ma, i przestrzeliwujące w drugą stronę: że zostają wyłącznie konsultacje polityczne. Konsultacje to jednak odrębny art. 4, uruchamiany już przy samym zagrożeniu, a nie po napaści. Wariant B (jednomyślna zgoda Zgromadzenia Parlamentarnego NATO) opisuje mechanizm, którego w traktacie nie ma w ogóle.
Przepis
Art. 5 Traktatu Północnoatlantyckiego: "Strony zgadzają się, że zbrojna napaść na jedną lub więcej z nich w Europie lub Ameryce Północnej będzie uznana za napaść przeciwko nim wszystkim i dlatego zgadzają się, że jeżeli taka zbrojna napaść nastąpi, to każda z nich, w ramach wykonywania prawa do indywidualnej lub zbiorowej samoobrony, uznanego na mocy artykułu 51 Karty Narodów Zjednoczonych, udzieli pomocy Stronie lub Stronom napadniętym, podejmując niezwłocznie, samodzielnie jak i w porozumieniu z innymi Stronami, działania, jakie uzna za konieczne, łącznie z użyciem siły zbrojnej, w celu przywrócenia i utrzymania bezpieczeństwa obszaru północnoatlantyckiego." Art. 4 (dla odróżnienia od wariantu D): "Strony będą się wspólnie konsultowały, ilekroć, zdaniem którejkolwiek z nich, zagrożone będą integralność terytorialna, niezależność polityczna lub bezpieczeństwo którejkolwiek ze Stron."